طبیعی است که عملکرد شناختی انسان، یعنی توانایی فکر کردن، به خاطر سپردن و استدلال، با افزایش سن تا حدی کاهش یابد. اما در برخی افراد، این کاهش بهقدری شدید میشود که بر زندگی روزمره، احساسات و حتی شخصیت آنها تأثیر میگذارد. به این وضعیت «دمانس» گفته میشود.
از شایعترین انواع دمانس میتوان بیماری آلزایمر و دمانس عروقی را نام برد. علائم در مراحل خفیف، متوسط و شدید پیشرفت میکنند و هر مرحله بر توانایی فرد برای انجام مستقل فعالیتهای روزانه تأثیر میگذارد.
اگرچه درمان قطعی برای دمانس وجود ندارد، اما درمانهایی مانند دارودرمانی و روشهای غیردارویی میتوانند به کنترل علائم کمک کنند. همچنین تغییر سبک زندگی و کنترل عوامل خطر قابلتغییر مانند مصرف الکل و فشار خون بالا ممکن است به پیشگیری یا تأخیر در بروز برخی موارد کمک کند.
در همین راستا محصول کاگنیتا، حاوی سیتیکولین سدیم، بهصورت قرص و شربت خوراکی برای بهبود عملکرد شناختی تولید شده است.
در این مقاله میخوانید...
دمانس یا زوال عقل چیست؟
کاهش عملکرد شناختی بخشی طبیعی از پیری است. اما در دمانس کاهش شدیدی در عملکردهای شناختی مانند حافظه، تفکر و استدلال ایجاد میشود که یک یا چند مورد از عملکردهایی مانند حافظه، قدرت تفکر، تواناییهای اجتماعی مانند تکلم، قضاوت و رفتار را تحت تأثیر قرار دهد.
علل مختلفی از جمله بیماریها یا آسیبها میتوانند باعث دمانس شوند. شدت آن از خفیف تا شدید متغیر است و ممکن است باعث تغییرات شخصیتی نیز شود. از دست دادن حافظه یکی از علائم اولیه دمانس است، اما صرف داشتن اختلال حافظه به معنی ابتلا به دمانس نیست، زیرا علل مختلفی میتوانند باعث کاهش حافظه شوند. بیماری آلزایمر شایعترین علت دمانس در سالمندان است.
برخی انواع دمانس پیشرونده هستند، یعنی علائم به مرور زمان بدتر میشوند. برخی دیگر قابل درمان یا حتی برگشتپذیرند.
علت دمانس یا زوال عقل چیست؟
دمانس در اثر آسیب یا از بین رفتن و تخریب سلولهای عصبی (نورونها)، ارتباطات آنها و یا اختلال در عملکردشان در مغز ایجاد میشود. علائم به ناحیه آسیبدیده مغز بستگی دارند.
دمانس معمولاً بر اساس ویژگیهای مشترک دستهبندی میشوند، مانند نوع پروتئین تجمعیافته در مغز یا ناحیه درگیر مغز.
علل آن شامل مواردی مانند بیماری آلزایمر (به عنوان شایعترین علت)، بیماریهای عروقی، مصرف مواد یا الکل،HIV، بیماری پارکینسون و سایر بیماریها یا علل نامشخص میباشد.
همچنین برخی بیماریها مانند کمکاری تیروئید، کمبود ویتامین B12، اختلالات کلیوی و کبدی و تومورها یا عفونتهای مغزی نیز میتوانند نقش داشته باشند.
گاهی فرد به بیش از یک نوع دمانس مبتلاست (دمانس مختلط).
برخی داروها نیز میتوانند علائمی مشابه دمانس ایجاد کنند. همچنین کمبود برخی ویتامینها و مواد معدنی ممکن است باعث علائم دمانس شود که در این صورت با درمان بهبود مییابد.
دمانس یا زوال عقل شامل چه علائم و نشانههایی است؟
علائم دمانس بسته به علت متفاوت است. در مراحل اولیه، علائم شامل مشکل در تطابق با تغییرات، اختلال خفیف در حافظه کوتاهمدت یا کاهش حافظه که معمولاً توسط دیگران است که فرد متوجه میشود، مشکل در برقراری ارتباط یا یافتن کلمات مناسب، تکرار صحبت یا اعمال، اختلال در جهتیابی و تواناییهای دیداری-فضایی مثلاً گم شدن هنگام رانندگی ، مشکل در دنبال کردن داستانها، تغییرات شخصیتی، خلقی و روانی (افسردگی، خشم، ناامیدی، اضطراب، بیقراری)، بیعلاقگی به فعالیتها، گیجی نسبت به افراد و مکانها، اختلال در انجام کارهای روزمره، مشکل در استدلال و حل مسئله، ناتوانی در انجام کارهای پیچیده، مشکل در برنامهریزی و سازماندهی، کاهش هماهنگی و کنترل حرکات، رفتارهای نامتناسب با موقعیت، بدبینی (پارانویا)، توهم (دیدن چیزهایی که وجود ندارند) میباشد.
نکته: برخی شرایط علائمی شبیه دمانس دارند اما قابل درمان هستند مانند عفونتها و اختلالات ایمنی، اختلالات متابولیک (مثل مشکلات تیروئید، قند خون پایین)، کمبود ویتامینها (۱B، B6، B12، E)، عوارض دارویی، تومور مغزی
مراحل بیماری دمانس یا زوال عقل چیست؟
دمانس معمولا پیشرونده است. ویژگیهای مربوط به هر مرحله به شرح زیر است.
- اختلال شناختی خفیف (MCI): فراموشی و اختلال خفیف حافظه بدون پیشرفت
- دمانس خفیف: مشکلات حافظه، تغییرات شخصیتی، مشکل در حل مسائل
- دمانس متوسط: نیاز به کمک در فعالیتهای روزمره، گیجی بیشتر، تغییرات رفتاری
- دمانس شدید: از دست دادن عملکردهای جسمی، مشکل شدید در ارتباط، نیاز به مراقبت کامل
دمانس یا زوال عقل چگونه تشخیص داده میشود؟
هیچ تست واحدی وجود ندارد. پزشکان از ترکیبی از موارد استفاده میکنند مانند شرح حالگیری، معاینه فیزیکی، آزمایش خون و ادرار، تست مایع مغزی نخاعی، تستهای شناختی و تصویربرداری مغزی، ارزیابی عصبی و بررسی روانپزشکی.
چه فاکتورهایی در دمانس یا زوال عقل موثرند؟
برخی عوامل غیرقابل تغییر هستند مثل افزایش سن، سابقه خانوادگی و سندرم داون
اما برخی هم قابل تغییر میباشند که کنترل آنها میتواند نقش موثری در پیشگیری داشته باشد. مانند:
- سبک زندگی ناسالم
- مصرف زیاد الکل
- عوامل قلبی-عروقی (فشار خون بالا، اختلالات چربی خون، دیابت، مصرف سیگار)
- کمشنوایی یا مشکلات بینایی درماننشده
- افسردگی
- آلودگی هوا
- ضربه به سر
- اختلالات خواب
- کمبود ویتامینها و مصرف زیاد برخی داروها (مثل دیفنهیدرامین، داروهای آرامبخش)
نکته: مطالعات جدید نشان میدهند که دمانس تا ۴۵٪ موارد ممکن است قابل پیشگیری باشند.
اقدامات کمککنندهای در این جهت میتوان انجام داد؛ مانند کنترل عوامل خطر قابل تغییر مثل فعال نگه داشتن ذهن (مطالعه، حل معما)، فعالیت بدنی و اجتماعی، ترک سیگار، دریافت کافی ویتامینها (خصوصاً ویتامین D)، کنترل فشار خون، کلسترول و دیابت، مراقبت از سلامت روان، رژیم غذایی سالم (مثل رژیم مدیترانهای)، خواب کافی، درمان کمشنوایی و مشکلات بینایی
چگونه میتوان دمانس یا زوال عقل را درمان کرد؟
برای دمانس درمان قطعی وجود ندارد، اما روشهایی برای کنترل علائم هست که شامل روشهای غیردارویی و دارویی، درمانهای مکمل و حمایتی میشود.
راهکارهای غیردارویی
تغییر محیط زندگی، سادهسازی فعالیتها و یا کاردرمانی از روشهای غیردارویی موثرند.
همچنین روشهای مانند آگاهی درباره این بیماری، شرکت در گروههای حمایتی، مشاوره فردی یا خانوادگی، حفظ ارتباطات اجتماعی، بیان احساسات (نوشتن، نقاشی) نیز میتواند نقش حمایتی داشته باشد.
دارودرمانی
- مهارکنندههای کولیناستراز (مثل دونپزیل، ریواستیگمین، گالانتامین)
- ممانتین
- آنتیبادیهای مونوکلونال (داروهای جدید مانند لکانماب و دونانماب)
نکته: این داروها حتما باید با تجویز پزشک متخصص و تحت نظر او مصرف شوند.
سوالات رایج:
لیست علائم و زمان شروع، اطلاعات پزشکی و خانوادگی، لیست داروها و لیست سوالات خود را برای پزشک آماده کنید.
اگر شما یا یکی از نزدیکانتان دچار مشکلات حافظه یا سایر علائم دمانس هستید، باید به پزشک مراجعه کنید. تشخیص علت بسیار مهم است، زیرا برخی بیماریها که علائم مشابه دمانس دارند قابل درمان هستند.
اگر شما قصد مراقبت از بیمار را دارید؛ گوش دادن و حمایت عاطفی، حفظ عزت نفس بیمار، ایجاد محیط امن میتواند مفید باشد.
مراقبت از بیمار دمانس دشوار است. توصیه میشود، درباره بیماری آموزش ببینید، از خدمات حمایتی استفاده کنید، از دیگران درخواست کمک کنید، مراقب سلامت خود باشید و در گروههای حمایتی شرکت کنید.
دمانس یک اصطلاح کلی است، اما آلزایمر شایعترین نوع آن است
بدون دیدگاه