گرفتگی عضله (Muscle cramp) انقباض ناگهانی و غیرمنتظره یک یا چند عضله است. ورزش کردن یا کار سنگین، بهویژه در هوای گرم، میتواند باعث گرفتگی عضلات شود. برخی داروها و بیماریها نیز ممکن است موجب بروز این حالت شوند.
گرفتگی عضلات معمولاً خطرناک نیست و اغلب با اقدامات مراقبتی ساده در خانه قابل درمان است، گاهی مکملهایی مانند آنالکترا با داشتن منیزیم، بروملین، پتاسیم و برخی ویتامینها گروه ب میتواند کمک کننده باشد.
در این مقاله میخوانید...
گرفتگی عضله چیست؟
گرفتگی عضلات، انقباضات ناگهانی و غیرارادی هستند که در عضلات مختلف بدن رخ میدهند. این انقباضها معمولاً دردناکاند و میتوانند گروههای مختلف عضلانی را درگیر کنند.
عضلاتی که بیشتر دچار گرفتگی میشوند معمولاً پشت ساق پا، پشت و یا جلوی ران میباشند.
همچنین ممکن است در نواحی مانند دیواره شکم، بازوها، دستها و یا پاها گرفتگی را تجربه کنید.
درد شدید ناشی از گرفتگی میتواند شما را در طول شب از خواب بیدار کند یا راه رفتن را دشوار کند. شایعترین علامت گرفتگی عضله، یک درد ناگهانی و تیز است که از چند ثانیه تا حدود ۱۵ دقیقه طول میکشد. در برخی موارد، ممکن است یک برآمدگی از بافت عضله زیر پوست نیز همراه با گرفتگی دیده شود.
علت گرفتگی عضله چیست؟
گرفتگی عضلات میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. برخی از گرفتگیها ممکن است به دلیل استفاده بیش از حد از عضله یا کشیدگی آن، از دست دادن مایعات بدن از طریق تعریق و یا نگه داشتن بدن در یک وضعیت برای مدت طولانی رخ دهد. با این حال، در بسیاری از موارد علت مشخصی پیدا نمیشود.
برخی علل پزشکی احتمالی عبارتاند از:
- کاهش جریان خون: تنگی عروق تغذیهکننده پاها میتواند هنگام ورزش باعث درد و گرفتگی شود که معمولاً پس از توقف فعالیت برطرف میشود.
- فشار روی اعصاب (فشردگی عصبی): فشار بر اعصاب ستون فقرات میتواند موجب درد و گرفتگی در پاها شود که معمولاً با راه رفتن بدتر میشود. خم شدن کمی به جلو (مثلاً هنگام هل دادن چرخ خرید) ممکن است درد را کاهش دهد.
- کمبود مواد معدنی: کمبود پتاسیم، سدیم، کلسیم یا منیزیم در رژیم غذایی میتواند باعث گرفتگی عضلات شود. برخی داروهای فشار خون با افزایش دفع ادرار ممکن است این مواد معدنی را کاهش دهند.
- بیماری زمینهای: در برخی موارد، یک بیماری زمینهای میتواند عامل گرفتگی عضلات باشد مانند کم کاری تیروئید و یا نارسایی کلیه؛ همچنین بارداری و مصرف مزمن الکل از سایر علل به شمار میآیند.
گرفتگی عضله شامل چه علائم و نشانههایی است؟
گرفتگی عضله بیشتر در عضلات پا، بهویژه عضله ساق، رخ میدهد. این گرفتگیها معمولاً از چند ثانیه تا چند دقیقه طول میکشند. پس از برطرف شدن گرفتگی، ممکن است ناحیه درگیر برای چند ساعت یا حتی چند روز دردناک باقی بماند.
فاکتورهای تاثیرگذار
عواملی که میتوانند خطر بروز گرفتگی عضلات را افزایش دهند شامل:
- افزایش سن: به دلیل کاهش توده عضلانی میتواند باعث افزایش احتمال بروز گرفتگی عضلات شود.
- آمادگی بدنی پایین
- تعریق زیاد (مثلاً در ورزشکاران در هوای گرم)
- بارداری
- برخی بیماریها مانند دیابت یا بیماریهای مرتبط با اعصاب، کبد یا تیروئید نیز میتوانند موثر باشند.
- اضافه وزن
گرفتگی عضله چگونه تشخیص داده میشود؟
گرفتگی عضلات معمولاً بیخطر است و نیاز به مراجعه به پزشک ندارد. اما در مواردی که گرفتگیها شدید هستند، با کشش عضله بهتر نمیشوند و یا مدت طولانی ادامه دارند باید به پزشک مراجعه کنید. این موارد ممکن است نشانه یک بیماری زمینهای باشند.
- برای یافتن علت، پزشک معاینه فیزیکی انجام میدهد و ممکن است سوالاتی نیز بپرسد.
- ممکن است آزمایش خون برای بررسی سطح پتاسیم و کلسیم و همچنین عملکرد کلیه و تیروئید انجام شود. همچنین ممکن است تست بارداری نیز انجام شود.
- پزشک ممکن است تست الکترومیوگرافی (EMG) درخواست کند؛ این آزمایش فعالیت عضلات را اندازهگیری کرده و اختلالات عضلانی را بررسی میکند.
- MRI نیز میتواند کمککننده باشد؛ این روش تصویربرداری از نخاع تصویر تهیه میکند.
اگر علائمی مانند ضعف، درد یا بیحسی دارید، حتماً پزشک را مطلع کنید، زیرا اینها میتوانند نشانه اختلالات عصبی باشند.
چگونه میتوان از گرفتگی عضله پیشگیری کرد؟
سادهترین راه پیشگیری، اجتناب از فعالیتهایی است که باعث فشار بیشازحد به عضلات میشوند.
اقدامات زیر میتوانند به پیشگیری از گرفتگی عضلات کمک کنند:
- نوشیدن مایعات کافی، زیرا عضلات برای عملکرد صحیح به آب نیاز دارند. در حین فعالیت بدنی بهطور منظم مایعات بنوشید و پس از آن نیز مصرف آب یا نوشیدنیهای بدون کافئین و الکل را ادامه دهید.
- بلافاصله بعد از غذا ورزش نکنید.
- مصرف کافئین (مثل قهوه و شکلات) را کاهش دهید.
- قبل و بعد از فعالیت عضلات را بهآرامی کشش دهید. برای جلوگیری از گرفتگی شبانه پا، قبل از خواب حرکات کششی انجام دهید. انجام ورزش سبک مانند دوچرخه ثابت برای چند دقیقه پیش از خواب نیز میتواند کمککننده باشد.
- مصرف طبیعی کلسیم و پتاسیم را افزایش دهید (مثل شیر، آب پرتقال و موز).
در صورت نیاز، با پزشک درباره مصرف مکملهای ویتامینی مشورت کنید.
چگونه میتوان گرفتگی عضله را درمان کرد؟
اقدامات خودمراقبتی معمولاً برای درمان گرفتگی عضلات کافی هستند. یک ارائهدهنده خدمات سلامت میتواند تمرینات کششی را به شما آموزش دهد که احتمال بروز گرفتگی عضلات را کاهش میدهند. نوشیدن مایعات کافی نیز میتواند به پیشگیری از گرفتگی عضلات کمک کند.
تغییرات سبک زندگی
اگر دچار گرفتگی عضله شدید، اقدامات زیر میتواند کمککننده باشد:
- کشش و ماساژ: عضله دچار گرفتگی را بکشید و بهآرامی ماساژ دهید.
- برای گرفتگی ساق پا: پا را صاف نگه دارید و قسمت بالای پا را به سمت صورت خود بکشید. همچنین میتوانید بایستید، وزن خود را روی پای دچار گرفتگی بیندازید و محکم به زمین فشار دهید. این کار برای گرفتگی پشت ران هم مفید است.
- برای گرفتگی جلوی ران: سعی کنید پای همان سمت را به سمت باسن بالا بکشید. برای حفظ تعادل میتوانید به یک صندلی تکیه کنید.
- استفاده از گرما یا سرما: از حوله گرم یا پد گرمکننده روی عضله سفت یا گرفته استفاده کنید. حمام آب گرم یا گرفتن دوش آب گرم روی عضله نیز میتواند کمک کند.
دارودرمانی
- اگر درد با روشهای بالا بهبود پیدا نکرد، میتوانید از مسکنهایی مانند ایبوپروفن استفاده کنید.
- اگر گرفتگیهای مکرری دارید که باعث بیدار شدن شما از خواب و اختلال در خواب شما میشوند، پزشک ممکن است داروهایی برای شل کردن عضلات و کاهش اسپاسم یا کمک به خواب تجویز کند.
- درمان علت زمینهای نیز میتواند به بهبود علائم کمک کند. برای مثال، اگر کمبود کلسیم یا پتاسیم باعث گرفتگی شده باشد، پزشک ممکن است مکمل تجویز کند.
- مصرف ویتامینهای گروه B و سایر ویتامینها ممکن است به کنترل گرفتگی پا کمک کند. پیش از مصرف، با پزشک خود درباره نوع و مقدار مناسب مشورت کنید.
آمادگی برای ویزیت پزشک
اگر دچار گرفتگیهای مکرر، شدید و مقاوم به درمانهای مذکور هستید، به پزشک مراجعه کنید.
سوالات رایج:
گرفتگی عضلات معمولاً خودبهخود برطرف میشوند و اغلب نیازی به مراجعه پزشکی ندارند. با این حال، در موارد زیر باید به پزشک مراجعه کنید:
- اگر گرفتگی باعث ناراحتی شدید شود
- اگر با تورم پا، قرمزی یا تغییرات پوستی همراه باشد
- اگر همراه با ضعف عضلانی باشد
- اگر بهطور مکرر اتفاق بیفتد
- اگر با اقدامات خودمراقبتی بهبود نیابد
فهرستی تهیه کنید شامل موارد زیر:
- علائم خود، حتی مواردی که به نظر مرتبط نیستند و زمان شروع آنها را بنویسید
- اطلاعات مهم شخصی، مانند استرسهای شدید، تغییرات اخیر زندگی و سابقه بیماریهای خانوادگی را بدانید
- تمام داروها، ویتامینها و مکملهایی که مصرف میکنید (همراه با دوز مصرفی) را یادداشت کنید
- لیست سؤالاتی که میخواهید از پزشک بپرسید را به همراه داشته باشید
- علت احتمالی گرفتگیهای من چیست؟
- آیا علتهای دیگری هم ممکن است وجود داشته باشد؟
- به چه آزمایشهایی نیاز دارم؟
- برای بهبود این وضعیت چه کاری میتوانم انجام دهم؟
هر سؤال دیگری که دارید نیز حتماً مطرح کنید.
- هر چند وقت یکبار دچار گرفتگی میشوید و شدت آن چقدر است؟
- کدام عضلات درگیر میشوند؟
- آیا داروی خاصی مصرف میکنید؟
- آیا الکل مصرف میکنید؟
- عادات ورزشی شما چگونه است؟ آیا گرفتگی معمولاً بعد از ورزش رخ میدهد؟
- روزانه چه مقدار مایعات مینوشید؟
- قبل از بروز گرفتگی چه کاری انجام میدهید؟
- آیا در حالت استراحت هم دچار گرفتگی میشوید؟
- آیا کشش عضله به کاهش گرفتگی کمک میکند؟
- آیا علائم دیگری مانند ضعف عضلانی یا بیحسی دارید؟
- آیا پس از ورزش تغییری در ادرار خود مشاهده کردهاید؟
منابع:
1. Healthline.com
2. Mayoclinic.org
بدون دیدگاه