سندرم تخمدان پلیکیستیک یا PCOS یکی از شایعترین اختلالات هورمونی در زنان سنین باروری است که میتواند با قاعدگیهای نامنظم، اختلال در تخمکگذاری، آکنه، ریزش مو یا رشد موهای زائد همراه باشد. این بیماری فقط به وجود کیست در تخمدان محدود نیست و معمولاً با افزایش اثر هورمونهای آندروژن و مقاومت به انسولین ارتباط دارد. تشخیص زودهنگام، اصلاح سبک زندگی، کنترل وزن و دریافت درمان مناسب میتواند به کاهش علائم، بهبود باروری و پیشگیری از عوارضی مانند دیابت نوع ۲، بیماریهای قلبیعروقی و مشکلات متابولیک کمک کند. در افراد مبتلا به PCOS، آنالکترا با ترکیب منیزیم، بروملین، پتاسیم و ویتامینهای گروه B، میتواند در کنار اصلاح سبک زندگی و درمانهای توصیهشده پزشک، با کمک به بهبود حساسیت به انسولین، کاهش التهاب و تسکین دردهای مرتبط با قاعدگی، نقش حمایتی در کنترل برخی علائم داشته باشد.
در این مقاله میخوانید...
سندروم تخمدان پلیکیستیک چیست؟
سندرم تخمدان پلیکیستیک یا PCOS، یک اختلال شایع هورمونی است که زنان را در سنین باروری تحت تأثیر قرار میدهد و میتواند در سالهای بعدی زندگی نیز ادامه پیدا کند. این اختلال زمانی رخ میدهد که تنظیم هورمونها در بدن دچار اختلال شده و سطح آندروژنها یا هورمونهای مردانه افزایش یابد. در نتیجه این عدم تعادل هورمونی، زنان مبتلا ممکن است دچار قاعدگیهای نامنظم یا با فواصل طولانی، خونریزیهای شدید و دردناک، اختلال در تخمکگذاری، ناباروری یا دشواری در باردار شدن شوند. همچنین علائمی مانند رشد بیش از حد موهای صورت و بدن، نازک شدن یا ریزش مو، پوست چرب، آکنه و وجود کیستهای کوچک متعدد در تخمدانها نیز ممکن است مشاهده شود. درPCOS ، ممکن است تعداد زیادی کیست کوچک حاوی مایع در سطح خارجی تخمدانها تشکیل شود. داخل این کیستها، فولیکولهای نابالغی قرار دارند که قادر نیستند بهطور منظم تخمک آزاد کنند. اگرچه نام این بیماری به وجود کیستهای تخمدانی اشاره دارد، اما عامل اصلی آن بیشتر به افزایش اثرات آندروژنها و اختلال در عملکرد انسولین (هورمونی که نقش مهمی در تنظیم قند خون دارد) مربوط میشود. علت دقیق PCOS هنوز بهطور کامل شناخته نشده است، اما به نظر میرسد عوامل ژنتیکی و سبک زندگی در بروز آن نقش داشته باشند. تشخیص زودهنگام، درمان مناسب و کنترل وزن میتوانند به کاهش خطر عوارض بلندمدت این بیماری، از جمله دیابت نوع2 و بیماریهای قلبیعروقی کمک کنند.
سندرم تخمدان پلیکیستیک یا PCOS، بر اساس اجماع جهانی اخیرا با نام سندرم تخمدان پلیمتابولیک یا PMOS نیز شناخته میشود. تغییر نام PCOS به PMOS به این دلیل انجام شده است که اصطلاح «پلیکیستیک» میتوانست این برداشت نادرست را ایجاد کند که بیماری عمدتاً به وجود کیستهای تخمدانی مربوط است؛ در حالیکه این اختلال، ماهیتی گستردهتر دارد و همزمان با اختلالات هورمونی، متابولیک و عملکرد تخمدان در ارتباط است. نام جدید PMOS تلاش میکند تصویر دقیقتری از بیماری ارائه دهد.
سندروم تخمدان پلیکیستیک شامل چه علائم و نشانه هایی است؟
علائم سندروم تخمدان پلیکیستیک معمولاً از زمان اولین قاعدگی آغاز میشوند، اما گاهی ممکن است پس از چند سال قاعدگی طبیعی نیز ظاهر شوند. شدت و نوع علائم در افراد مختلف متفاوت است و حتی ممکن است با گذشت زمان تغییر کند. برخی افراد علائم شدید و واضحی دارند، در حالی که در بعضی دیگر علائم خفیف بوده یا حتی ممکن است هیچ علامتی وجود نداشته باشد. تشخیص PCOS معمولاً زمانی مطرح میشود که حداقل دو مورد از علائم اصلی این بیماری وجود داشته باشد:
- قاعدگیهای نامنظم :یکی از شایعترین علائم، نامنظم بودن قاعدگیها است. در PCOS ممکن است قاعدگیها با فاصلههای طولانی رخ دهند، برخی دورهها حذف شوند یا تعداد قاعدگیها کمتر از حد طبیعی باشد؛ برای مثال، فرد ممکن است کمتر از هشت بار در سال قاعدگی داشته باشد یا فاصله بین دو قاعدگی بیش از ۳۵ روز باشد. در برخی موارد نیز خونریزیها شدید، طولانیمدت یا مکررتر از حد معمول هستند. همچنین ممکن است فرد دچار قطع قاعدگی یا مشکلات ناباروری شود. این علائم معمولاً در افرادی که اضافهوزن دارند، شدیدتر و واضحتر دیده میشود.
- افزایش اثر هورمونهای آندروژن :از دیگر علائم مهم، افزایش اثر هورمونهای آندروژن است. بالا بودن سطح یا فعالیت این هورمونها میتواند باعث رشد بیش از حد موهای صورت و بدن، بهویژه در نواحیای شود که معمولاً در مردان مو رشد میکند؛ مانند چانه، خط ریش، قفسه سینه، قسمت داخلی رانها یا پشت بدن. این وضعیت هیرسوتیسم نام دارد. علاوه بر این، برخی افراد ممکن است دچار ریزش مو با الگوی مردانه یا آکنه شدید شوند.
- تخمدانهای پلیکیستیک: در بسیاری از مبتلایان، تخمدانها کمی بزرگتر از حد طبیعی هستند و تعداد زیادی فولیکول کوچک حاوی مایع در اطراف آنها دیده میشود. این فولیکولها حاوی تخمکهای نابالغ هستند که به دلیل اختلال عملکرد تخمدانها، معمولاً بهطور منظم آزاد نمیشوند. برخلاف تصور رایج، وجود کیستهای بزرگ تخمدانی از ویژگیهای PCOS محسوب نمیشود.
عوارض سندروم تخمدان پلیکیستیک چیست؟
عوارض سندرم تخمدان پلیکیستیک یا PCOS میتواند شامل موارد زیر باشد:
- ناباروری: PCOSمیتواند باردار شدن را دشوارتر کند. با این حال، بارداری همچنان امکانپذیر است و در بسیاری از افراد مبتلا به PCOS اتفاق میافتد. اگر قصد بارداری ندارید، باید از روشهای پیشگیری از بارداری استفاده کنید.
- عوارض بارداری: در افراد مبتلا بهPCOS، احتمال ابتلا به دیابت بارداری بیشتر است. همچنین ممکن است خطر فشار خون بالا در دوران بارداری، سقط جنین یا زایمان زودرس افزایش یابد.
- بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال عملکرد متابولیک: این بیماری که پیشتر بهعنوان کبد چرب غیرالکلی شناخته میشد، زمانی رخ میدهد که چربی در کبد تجمع پیدا کند. این وضعیت یکی از عوامل خطر بیماریهای قلبیعروقی محسوب میشود.
- سندرم متابولیک: سندرم متابولیک مجموعهای از مشکلات سلامتی است که معمولاً همزمان رخ میدهند. این وضعیت میتواند شامل فشار خون بالا، قند خون ناشتا و سطح ناسالم چربیها یا کلسترول خون باشد. این چربیها تریگلیسرید نام دارند. وجود این عوامل میتواند خطر بیماریهای قلبی و مشکلات عروقی را بهطور قابل توجهی افزایش دهد.
- پیشدیابت یا دیابت نوع ۲: PCOSمیتواند احتمال افزایش قند خون و در نتیجه خطر ابتلا به پیشدیابت یا دیابت نوع ۲ را بیشتر کند.
- آپنه خواب: آپنه خواب وضعیتی است که در آن تنفس فرد هنگام خواب برای مدتهای کوتاه متوقف میشود.
- مشکلات سلامت روان: افسردگی، اضطراب و اختلالات خوردن ممکن است در افراد مبتلا به PCOS رخ دهند.
- سرطان رحم و تخمدان: در برخی افراد مبتلا به PCOS، پوشش داخلی رحم بیش از حد ضخیم میشود. این وضعیت خطر سرطان اندومتر (پوشش داخلی رحم) را افزایش میدهد. همچنین خطر سرطان تخمدان نیز در افراد مبتلا به PCOS بیشتر است.
چرا سندروم تخمدان پلیکیستیک رخ می دهد؟
علت دقیق سندرم تخمدان پلیکیستیک هنوز مشخص نیست. بیشتر متخصصان معتقدند عوامل مختلفی ممکن است در بروز این بیماری نقش داشته باشند؛ از جمله:
مقاومت به انسولین: در PCOS، بدن ممکن است پاسخ مناسبی به انسولین ندهد. انسولین هورمونی است که در پانکراس تولید میشود و به سلولها کمک میکند از قند که منبع اصلی انرژی بدن است، استفاده کنند. اگر سلولها مانند حالت طبیعی به انسولین پاسخ ندهند، سطح قند خون افزایش مییابد. در نتیجه، بدن برای کاهش قند خون، انسولین بیشتری تولید میکند. یکی از علائم مقاومت به انسولین، ایجاد لکههای تیره و مخملیشکل روی پوست است که معمولاً در قسمت پایین گردن، زیر بغل، کشاله ران یا زیر سینه دیده میشود. احساس گرسنگی بیش از حد معمول و افزایش وزن نیز ممکن است از دیگر علائم آن باشد.
ژنتیک: برخی پژوهشها نشان میدهند که بعضی ژنها ممکن است با PCOS ارتباط داشته باشند. داشتن سابقه خانوادگی PCOS میتواند احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش دهد.
افزایش فعالیت آندروژنها: در PCOS، بدن ممکن است مقدار زیادی از هورمونهای آندروژن تولید کند؛ هورمونهایی که معمولاً در مردان در سطح بالاتری وجود دارند. همچنین ممکن است سطح آندروژنها طبیعی باشد، اما فعالیت آنها در بدن بیشتر از حد معمول باشد. این وضعیت میتواند باعث رشد مو با الگوی مردانه یا هیرسوتیسم و برخی انواع آکنه شود. در نتیجه، تخمکگذاری ممکن است همیشه بهطور منظم انجام نشود؛ یعنی تخمکها بهطور منظم رشد نمیکنند و از فولیکولهایی که در آنها شکل میگیرند، آزاد نمیشوند.
چگونه سندروم تخمدان پلیکیستیک تشخیص داده می شود؟
تشخیص سندرم تخمدان پلیکیستیک زمانی مطرح میشود که پس از رد سایر علل احتمالی، حداقل دو مورد از معیارهای زیر وجود داشته باشد:
- وجود علائم یا نشانههای افزایش آندروژنها، مانند رشد بیش از حد موهای صورت یا بدن، ریزش موی سر، آکنه یا پوست چرب، یا افزایش سطح تستوسترون در آزمایش خون؛
- قاعدگیهای نامنظم یا قطع قاعدگی؛
- مشاهده تخمدانهای پلیکیستیک در سونوگرافی.
این موضوع به این معناست که برخی زنان مبتلا به PCOS ممکن است تخمدان پلیکیستیک نداشته باشند و وجود کیستهای تخمدانی برای تشخیص PCOS الزامی نیست. آزمایش خون میتواند برای شناسایی سطح بالاتر از حد طبیعی آندروژنها در زنانی که علائم ظاهری مانند پرمویی یا آکنه ندارند، استفاده شود. همچنین در زنانی که ممکن است به PCOS مبتلا باشند اما چرخههای قاعدگی منظمی دارند، آزمایشها میتوانند بررسی کنند که آیا تخمکگذاری بهطور طبیعی انجام میشود یا خیر.
هنگام تشخیص PCOS، کادر درمان عوامل خطر ژنتیکی را نیز در نظر میگیرند، زیرا زنانی که سابقه خانوادگی PCOS یا دیابت نوع ۲ دارند، بیشتر در معرض ابتلا به PCOS هستند. همچنین مرحله زندگی فرد نیز اهمیت دارد، زیرا نامنظم بودن قاعدگی در برخی مراحل زندگی، مانند سالهای ابتدایی پس از اولین قاعدگی یا در دوران نزدیک به یائسگی، میتواند تا حدی طبیعی باشد. به زنانی که بهتازگی تشخیص PCOS دریافت کردهاند، توصیه میشود آزمایشهای خون تکمیلی انجام دهند تا از نظر مقاومت به انسولین بررسی شوند و خطر کلی بیماریهای قلبیعروقی در آنها ارزیابی شود.
چگونه سندروم تخمدان پلیکیستیک را درمان کنیم؟
در حال حاضر درمان قطعی برای PCOS وجود ندارد، اما درمانهای موجود میتوانند کیفیت زندگی را بهبود دهند، به باروری کمک کنند، خطر سرطان اندومتر را کاهش دهند و در پیشگیری از عوارض قلبیعروقی بلندمدت نقش داشته باشند. مراجعه زودهنگام به کادر درمان برای کنترل علائم PCOS میتواند به زنان کمک کند تا سلامت و کیفیت زندگی خود را در دوران باروری و سالهای پس از آن حفظ کنند.
سبک زندگی سالم از جمله تغذیه سالم و فعالیت بدنی، برای همه زنان مبتلا به PCOS اهمیت دارد؛ حتی اگر این اقدامات لزوماً به کاهش وزن منجر نشوند.
قرصهای ضدبارداری خوراکی ترکیبی میتوانند به تنظیم چرخه قاعدگی کمک کنند و ممکن است باعث کاهش آکنه یا رشد بیش از حد موهای صورت و بدن شوند. همچنین ممکن است از داروهای مسدودکننده گیرنده آندروژن برای درمان پرمویی یا آکنه استفاده شود. انتخاب درمان باید بر اساس تصمیمگیری مشترک میان فرد و کادر درمان انجام شود و ارزشها، شرایط و ترجیحات هر فرد در نظر گرفته شود.
درمان ناباروری ناشی از PCOS میتواند شامل اصلاح سبک زندگی، مصرف دارو یا انجام جراحی برای تحریک تخمکگذاری باشد. لقاح آزمایشگاهی یا IVF و سایر روشهای درمان ناباروری نیز ممکن است مورد استفاده قرار گیرند. زنان مبتلا به PCOS میتوانند با دریافت درمان مناسب باردار شوند، اما از آنجا که احتمال بروز عوارض بارداری در آنها بیشتر است، معمولاً به پایش دقیقتر و مراقبتهای منظمتری نیاز دارند.
سوالات متداول
اگر به PCOS مبتلا باشید، خطر ابتلا به دیابت در سالهای بعدی زندگی افزایش مییابد. با این حال، این خطر را میتوان با داشتن سبک زندگی سالم و حفظ وزن مناسب بهطور قابل توجهی کاهش داد. اثرات بلندمدت PCOS بر سیستم گردش خون میتواند منجر به فشار خون بالا، افزایش خطر حمله قلبی یا سکته مغزی، بیماری کلیوی و مشکلات بینایی یا نابینایی شود. مصرف سیگار نیز احتمال بروز این مشکلات را بسیار بیشتر میکند. برای کاهش خطر سرطان اندومتر، مهم است که حداقل ۳ تا ۴ بار در سال قاعدگی داشته باشید. اگر این اتفاق نمیافتد، باید برای دریافت مشاوره و درمان به پزشک مراجعه کنید. ابتلا به سرطان اندومتر همچنان نادر است و در صورت تشخیص زودهنگام، معمولاً با موفقیت قابل درمان است. این نوع سرطان ارتباط نزدیکی با اضافهوزن دارد و ترکیب قاعدگیهای نامنظم با چاقی میتواند خطرناکتر باشد.
تشخیص قطعی PCOS فقط توسط پزشک انجام میشود. با این حال، اگر به PCOS مبتلا باشید، ممکن است برخی علائم را در خود مشاهده کنید؛ مانند آکنه، نازک شدن موها، زوائد پوستی، رشد موهای زائد روی صورت، قفسه سینه یا بازوها، و ایجاد لکههای تیره روی پوست، بهویژه در نواحی زیر بغل، بین پاها، زیر سینه یا چینهای گردن.
اگر فکر میکنید ممکن است به PCOS مبتلا باشید، بهتر است برای بررسی دقیقتر و دریافت تشخیص مناسب، به پزشک مراجعه کنید
منابع:
1. Mayoclinic.org
2. Nhs.uk
3. Who.int
4. Uptodate.com
بدون دیدگاه