مقالات عمومی

اهمیت مصرف ضدآفتاب و انتخاب ضدآفتاب مناسب

اهمیت مصرف ضدآفتاب و انتخاب ضدآفتاب مناسب

 

پوست بدن انسان بطور طبیعی فاقد توانایی کافی جهت مقابله با اثرات سوء ناشــی از پرتوهای مضرآفتاب می باشد. نور خورشید دارای طیف گسترده ای از امواج با طول موج های مختلف است.

UVA یکی از انواع اشعه فرابنفش ساطع شده از خورشید می باشد که به لایه درم پوست نفوذ می کند و باعث پیری پوست می شود. همانطور که می دانید پوست از سه لایه اپیدرم، درم و هیپودرم تشکیل شده است. رشته های کلاژن و الاستین که باعث ایجاد و حفظ خاصیت ارتجاعی و جوانی پوست می شوند در لایه درم قرار گرفته اند. اشعه UVA به این لایه نفوذ کرده و باعث ایجاد رادیکال های آزاد و تخریب کلاژن و الاستین می شود.

اهمیت مصرف ضدآفتاب و انتخاب ضدآفتاب مناسب

 

مصرف صحیح ضد آفتاب مناسب، مهمترین گام مراقبت پوست یا Skin Care است. برای انتخاب ضدآفتاب مناسب لازم اطلاعات کافی از پوست خود و انواع ضدآفتاب ها داشته باشید تا بتوانید مناسبترین محصول را انتخاب نمایید. پزشک متخصص پوست و مو و دکتر داروساز می توانند در انتخاب ضد آفتاب مناسب شما را راهنمایی نمایند.

ضد آفتاب یک عامل حفاظتی موثر در مقابل آسیب پرتوهای قدرتمند نور خورشید برای همه سنین، هر جنسیتی و هر نوع پوستی است. زنان، مردان و کودکان بالای ۶ ماه باید هر روز از ضد آفتاب مناسب پوستشان استفاده کنند.

 

عوامل محیطی مختلفی می توانند بر شدت تاثیر اشعه های فرابنفش دخیل باشند.مانند زمان، فصل ، عرض جغرافیایی، ارتفاع، لایه اوزون، بازتاب و …

  1. زمان:بین ساعات ۱۰ صبح تا ۴ بعد از ظهر اشعه خورشید فاصله کمتری با زمین دارد پس قوی تر است.
  2. فصل:در فصل بهار و تابستان خورشید از زاویه بیشتری برخوردار است و این بر شدن اثر اشعه ها تاثیر می گذارد.
  3. عرض جغرافیایی:مناطقی که نزدیک خط استوا هستند بیشتر در معرض اشعه های فرابنفش قرار می گیرند.
  4. ارتفاع:در ارتفاعات بالا مثل بالای کوه ، شدت تاثیرات بیشتر می گردد.
  5. لایه اوزون :این لایه از اشعه فرا بنفش محافظت می کند اما گازهای گلخانه ای و آلاینده ها باعث نازک شدن این لایه شده اند.
  6. بازتاب:سطوحی مانند برف ، آب ، شن ، اشعه ها را جذب نمی کنند و دوباره بازتاب داده و به محیط برمی گردانند پس میزان این اشعه ها را بالا می برند.

 

هنگام انتخاب کرم ضد آفتاب مناسب به دو فاکتور اساسی باید دقت کرد:

  1. نوع پوست
  2. خصوصیات کرم ضد آفتاب

 

با توجه به نوع پوست خود که ممکن است خشک، چرب و یا معمولی باشــد باید کرم ضد آفتاب مناسب آن پوســت انتخاب شود. کرم ضد آفتاب به اشــکال مختلف: لوسیون، کرم، ژل، اسپری و پماد و … وجود دارد.خصوصیات کرم ضد آفتاب

فاکتــور محافظت کننده (SPF) کرم های مختلف در مقابل اشــعه UV متفاوت است بنابر این بهتر است با توجه به نوع پوست و میزان حساسیت آن در مقابل نور خورشــید، کرم با SPF مناســب انتخاب شود یعنی در پوســتهای حســاس باید کرم با SPFبالا و در پوست های با حساسیت کمتر کرم با SPFپایین انتخاب شود .

مفهوم :

SPF مخفــف کلمــه (Sun Protection Factor) بوده و به درجه محافظت کنندگی کرم ضد آفتاب اطلاق می شــود و نشانگر میزان اثر بخشی یک ضد آفتاب در محافظت از پوست در برابر اشعه های ماوراء بنفش خورشید می باشد. به عبارتی عدد SPF مدت زمانی را که طول می کشد تا پوست دچار آفتاب سوختگی گردد را مشخص می کند. این مدت زمان برای افراد گوناگون متفاوت است. برای مثال فردی که پس از گذشــت ۱۰ دقیقه زیر نورخورشــید دچار آفتاب سوختگی می شود اگر از ضد آفتاب با درجه SPF20 استفاده کند مدت زمانی که پوست وی آفتاب سوخته می گردد به ۲۰۰ دقیقه افزایش می یابد. (۲۰ برابر می شود.) اما شدت طول موج اشعه آفتاب در طول روز و هم‌چنین بسته به مکان زندگی و اقلیم منطقه متفاوت است و علاوه بر این حساسیت پوست افراد نسبت به اشعه فرابنفش با هم تفاوت دارد، به همین دلیل هر ضدآفتاب با هر میزان محافظت باید حدود ۲۰ دقیقه قبل از مواجهه با آفتاب مصرف شود و  هر ۲ ساعت یک بار تمدید شود.

توجه داشته باشید هیچ ضدآفتابی نمی تواند صد درصد اشعه UVB را مسدود کند و ضدآفتاب های با SPF بسیار بالا هم محافظتی خیلی بیشتر از یک ضدآفتاب با SPF۳۰ یا حتی ۵۰ فراهم نمی آورند. یک ضدآفتاب با SPF۱۵ حدود ۹۳ درصد و ضدآفتاب با SPF۳۰ حدود ۹۷ درصد از اشعه UVB را بلاک می‌کنند. افزایش محافظت در SPF های بالاتر از این هم تدریجی‌تر خواهد بود: بلاک ۹۸ درصد اشعه UVB برای SPF۵۰ و ۹۹ درصد برای SPF ۱۰۰. ملاحظه می‌کنید تفاوت محافظت UVB در یک ضدآفتاب با SPF۱۰۰ با ضدآفتاب SPF۳۰ تنها ۲ درصد است.

برخی افراد فکر می کنند کرم ضد آفتاب با SPF100  دوبرابر از SPF50 می تواند از پوست آن ها محافظت کند. در واقع این میزان محفاظت بیشتر، بسیار کم است. کرم هایی با SPF بین ۳۰ تا ۵۰ می توانند حفاظت مناسبی را برای افراد حساس به آفتاب سوختگی فراهم کنند.

بایــد در هنــگام خرید ضدآفتاب آنهایــی که دارای برچســب  BROADSPECTRUM)یا  طیف گسترده) می باشد را انتخاب کنید زیرا آنها هم UVA وUVB را فیلتر می کنند.

PA  که بر روی برخی کرم های ضد آفتاب نوشته می شود به چه معناست؟

مخفف Protection Grade of UVA به معنای درجه حفاظت پوست در برابر اشعه UVA است.

PAاز یک + تا ۴+ درجه بندی می شود. PA  درجه اندازه گیری محافظت از اشعه UVA است. SPF درجه محافظت از UVB  است.

 

ضد آفتاب ها بر حســب نوع ضد آفتاب به 2 دسته تقسیم می شوند:

ضد آفتاب ها بر حســب نوع ضد آفتاب به ۲ دسته تقسیم می شوند:

 

  1. ضد آفتاب های شیمیایی: جذب پوست می شوند و حتما ۲۰ دقیقه قبل از مواجهه با آفتاب باید استفاده شوند و با مکانیسم جذب UV عمل می کنند. مانند آووبنزن و …
  2. ضد آفتابهای فیزیکی معدنی یا مینرال (mineral) : حاوی دی اکسید تیتانیوم و اکسید روی. هر دوی این مواد در لایه‌های سطحی پوست جذب می‌شوند و پرتوهای مضر خورشید را مانند آینه منعکس و منحرف می‌کنند. این مواد، گاهی با عنوان فیلتر یا مسدود کننده‌های فیزیکی شناخته می‌شوند. ضد آفتاب های فیزیکی داخل پوست نفوذ نمی کنند و جذب نمی شود بنابراین ایمن تر هستند و ریسک آلرژی زایی کمتری نیز دارند. برای افرادی که پوست حساس دارند، کودکان و زنان باردار اغلب ضد آفتاب های مینرال تجویز می شود. هم چنین این ضد آفتاب ها سریع اثر می کنند و نیازی نیز ۲۰ دقیقه قبل از مواجهه با آفتاب مصرف شوند.

ضد آفتاب مینرال یا فیزیکی یک لایه روی پوست ایجاد می کند که ممکن است باعث ایجاد حس سنگینی ناخوشایندی در مصرف کننده شود و پوست را سفید و گچی کند.

ضدآفتاب های فیزیکی در برابر نور پایدارتر هستند و تجزیه و تخریب نمی شوند. همانطور که گفته شد زینک اکساید پایدار بوده و در مقایسه با تیتانیوم و هر فیلترشیمیایی دیگر دارای تاییدیه FDA محافظت کامل تری در برابر اشعه آفتاب ایجاد می کند . سال ها پیش ضدآفتاب های حاوی زینک اکساید ظاهر پوست را به طور ناخوشایندی سفید و گچی می کردند به همین دلیل امروزه تولیدکنندگان برای حل این مشکل از نانوذرات زینک استفاده می کنند تا کرم ضدآفتاب روی پوست نمای بهتری داشته باشد . البته بررسی کارایی و ایمنی نانو ذرات باید ارزیابی شوند و هنوز به مطالعات و بررسی بیشتری در این خصوص نیاز است.

 

اگر بخواهیم مکانیسم عمل ضدآفتاب در برابر امواج فرابنفش را تشبیه کنیم، ضد آفتابهای مینرال یا فیزیکی مثل آینه و ضدآفتاب شیمیایی مثل اسفنج عمل می کنند.

در نتیجه اگر پوست حساسی دارید، ضدآفتاب مینرال انتخاب مناسبتری برای شما خواهد بود در غیر این صورت میتوانید ضدآفتاب شیمیایی را انتخاب کنید.

آیا کرم زینک اکسید به تنهایی جایگزین یک کرم ضدآفتاب است؟
زینک اکسید بیشتر طول موجهای بالای UVA را پوشش میدهد.همچنین باید به اندازه ایی مصرف شود که کاملا رنگ سفید آن معلوم باشد. در نتیجه زینک اکسید به تنهایی جایگزین مناسب کرم ضدآفتاب نیست. اما به هرحال از هیچ چیز بهتر است. یعنی زدن زینک اکسید ازاینکه هیچ کرمی نزنیدبهتراست.

 

میزان مقاومت ضدآفتابها درمقابل آب و تعریق چگونه است؟

معمولا میزان مقاومت ضد آفتابها در مقابل آب بر روی کرم ضد آفتاب درج می شود. کرمهایی که بمدت ۴۰ دقیقه در مقابل آب دوام دارند عبارت ” مقاوم به آب “یا ” Water resistant” روی قوطی آنها درج می شوند. کرمهایی که ۸۰ دقیقه در مقابل آب دوام دارند عبارت “خیلی مقاوم به آب” یا “Very water resistant”  درج می شود. توجه داشته باشید هر چقدر چربی کرم بیشتر باشد در مقابل آب دوام بیشتری دارد بنا براین اگر از کرم های فاقد چربی استفاده می کنید لازم است، بدنبال مواجهه با آب و تعریق بطور مکرر کرم ضد آفتاب را تکرار کنید.

ضد آفتابهای چرب منجربه تشدید آکنه می شوند. وعامل اصلی در این جوش زایی، روغن یایه ویا حامل (vehicle)  ضد آفتاب است. پس ضدآفتاب هایی با پایه غیر چرب مانند ژل و لوسیون انتخاب مناسبتری برای افراد دارای پوست چرب و مستعد آکنه می باشد.

به یاد داشته باشید باید به چند نکته‌ی بسیار مهم روی برچسب انواع ضد آفتاب دقت کنید. کرم ضد آفتابی را بخرید که عبارت‌های زیر روی برچسب آن درج شده باشد:

  • طیف گسترده یا Broad Spectrum (از هر دو اشعه‌ی UVA و UVB محافظت می‌کند.)
  • بدون عطر
  • غیرکومدون زا (منافذ پوست را مسدود نمی‌کند.)
  • فاقد چربی
  • بدون پارابن
  • با حداقل SPF 30 یا بالاتر

 

نحوه استفاده از کرم ضد آفتاب :

کرم ضد آفتاب شیمیایی باید ۲۰ دقیقه قبل از مواجهه با آفتاب به نواحی درمعرض نورمالیده شود. اندازه استفاده از کرم ضد آفتاب دو بند انگشت می باشد. کرم ضد آفتاب هر دو ساعت باید تمدید شود. لازم نیست حتما کرم ضد آفتاب قبلی از سطح پوست شسته شود. میتوانیم کرم ضد آفتاب را روی قبلی بمالیم.

ترتیب معمول استفاده از فرآوره های آرایشی بهداشتی به این صورت می باشد:

شستشوی پوست، استفاده از تونر، ماسک، استفاده از سرم ها و تقویت کننده ها، کرم دور چشم، مرطوب کننده ها و آبرسان ها، کرم های ضد آفتاب و سپس استفاده از لوازم آرایش.

ضد آفتاب ها در انواع رنگی و بدون رنگ هم دسته بدی می شوند که تفاوتی از نظر کارایی ندارند و به انتخاب و ترجیح مصرف کننده بستگی دارد.

احتمالاً تا انتخاب نهایی ضدآفتاب مناسب  به کمی آزمون و خطا و تست انواع ضد آفتاب‌ نیاز دارید. مهم‌ترین نکته این است که در تمام فصل‌های سال از کرم ضد آفتاب استفاده کنید تا نور فرانبفش UVA و UVB کمتر به پوستتان آسیب بزنند.

 

نویسنده: دکتر پریچهر بحرینی (داروساز)